Jedną z podstawowych zasad polskiego procesu karnego jest zasada domniemania niewinności. Chroni ona każdą osobę, wobec której prowadzone jest postępowanie karne – niezależnie od tego, jak poważny jest zarzut. Oznacza, że nikt nie może zostać uznany za winnego, dopóki jego wina nie zostanie udowodniona w sposób niebudzący wątpliwości.
Te kwestie pomoże ci zrozumieć adwokat, karnistka z Poznania i Wrześni Klaudia Rupniak.
Podstawa prawna
Zasada domniemania niewinności wynika z:
- 5 § 1 Kodeksu postępowania karnego (KPK):
„Oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem.”
oraz z:
- 42 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi:
„Każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu.”
Zasada ta jest również gwarantowana przez art. 6 ust. 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, co oznacza, że ma ona charakter uniwersalny i obowiązuje w całej Europie.
Co to oznacza w praktyce?
W praktyce zasada domniemania niewinności oznacza, że:
- to prokurator ma obowiązek udowodnić winę oskarżonego – nie odwrotnie,
- każda wątpliwość co do winy powinna być rozstrzygana na korzyść oskarżonego (tzw. zasada in dubio pro reo – art. 5 § 2 KPK),
- sąd nie może opierać wyroku wyłącznie na przypuszczeniach, pogłoskach czy niezweryfikowanych zeznaniach,
- brak dowodów = brak podstaw do skazania.
Czy można zostać skazanym „bez dowodów”?
Nie.
Żeby zapadł wyrok skazujący, sąd musi dysponować wiarygodnymi i wystarczającymi dowodami, które nie budzą wątpliwości co do winy oskarżonego. Mogą to być m.in.:
- zeznania świadków,
- nagrania, zdjęcia, dokumenty,
- opinie biegłych,
- wyniki badań technicznych czy medycznych.
Jeśli dowody są sprzeczne, niepełne lub niepewne, sąd ma obowiązek przyjąć wersję korzystniejszą dla oskarżonego – co często prowadzić może do uniewinnienia.
A co, jeśli prokuratura nie ma mocnych dowodów?
W takich sytuacjach sąd może:
- uniewinnić oskarżonego, jeśli nie ma wystarczających dowodów winy,
- umorzyć postępowanie, jeśli nie ma podstaw do kontynuowania sprawy,
- zwrócić sprawę do prokuratury, jeśli konieczne jest uzupełnienie materiału dowodowego.
Przykład z praktyki
Wyobraźmy sobie sytuację:
Mężczyzna zostaje oskarżony o kradzież telefonu, ale jedyny „dowód” to zeznanie jednej osoby, która „wydaje się pewna”, że widziała go na miejscu. Nie ma nagrania, odcisków palców, a telefon znaleziono u innej osoby.
W takiej sytuacji nie można wydać wyroku skazującego, ponieważ brak jest pewnych i spójnych dowodów winy.
Podsumowanie
Zasada domniemania niewinności to jedna z najważniejszych gwarancji praw obywatelskich. Chroni każdego z nas przed niesprawiedliwym skazaniem.
Bez dowodów nie można nikogo skazać.
To prokuratura ma obowiązek wykazać winę oskarżonego – a wszelkie wątpliwości muszą być rozstrzygane na jego korzyść.
Potrzebujesz pomocy w sprawie karnej?
Jeśli prowadzisz sprawę, w której brakuje dowodów, świadkowie zeznają sprzecznie lub czujesz się niesłusznie oskarżony – skontaktuj się z adwokatem karnym Klaudią Rupniak z Poznania i Wrześni – tel. 667 134 202
Adwokat Klaudia Rupniak – specjalistka od spraw karnych pomoże Ci ocenić materiał dowodowy, przygotować linię obrony i zadbać o Twoje prawa w postępowaniu karnym.
